Mục tiêu chung của Chương trình là Bảo tồn, bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thủy sản nhằm phục hồi nguồn lợi thủy sản, các loài thủy sản có giá trị kinh tế và nghiên cứu khoa học, đặc biệt là nguồn lợi thủy sản vùng ven bờ; gắn với quản lý có hiệu quả các hoạt động khai thác thủy sản nhằm phát triển ngành khai thác thủy sản bền vững, đồng thời giữ gìn tính đa dạng sinh học của tài nguyên sinh vật biển Việt Nam

Các mục tiêu cụ thể mà chương trình đưa ra, đó là:

- Đến năm 2015: hoàn thành việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về nguồn lợi; thành lập và đưa vào hoạt động 10 khu bảo tồn biển và 19 khu bảo tồn vùng nước nội địa; Hoàn thành việc quy hoạch vùng cấm khai thác, vùng cấm khai thác thủy sản có thời hạn, đồng thời công bố danh mục các loại nghề cấm, đối tượng cấm.

- Đến năm 2020, cơ bản phục hồi nguồn lợi hải sản vùng ven bờ, đặc biệt là một số loài hải sản làm nguyên liệu chế biến cho các sản phẩm thủy sản gắn với làng nghề truyền thống có thương hiệu tại Việt Nam; Hoàn thiện và đưa các khu bảo tồn trong quy hoạch hệ thống khu bảo tồn biển và khu bảo tồn vùng nước nội địa tại Việt Nam vào hoạt động

Tiếp tục tuyên truyền, tập huấn về công tác bảo vệ nguồn lợi cho cộng đồng ngư dân, trong đó tập trung đối tượng là ngư dân khai thác thủy sản vùng ven bờ và đối tượng là thanh thiếu niên, học sinh trên toàn quốc.

Chương trình đã đưa ra các nội dung chủ yếu như điều tra nguồn lợi thủy sản, ngăn chặn sự suy giảm nguồn lợi, bảo tồn nguồn lợi, phục hồi và tái tạo nguồn lợi thủy sản và các hệ sinh thái,...Trong đó điều tra nguồn lợi hải sản tại các vùng biển xa bờ với các đối tượng chủ lực, có giá trị kinh tế, điều tra đánh giá nguồn lợi vùng ven biển với khu vực tập trung các bãi giống, bãi đẻ của các loài thủy sản cũng như điều tra đánh giá nguồn lợi thủy sản vùng nội địa. Từ đó, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về nguồn lợi thủy sản phục vụ công tác quản lý và dự báo.

Để ngăn chặn sự suy giảm nguồn lợi, tập trung vào các nhiệm vụ tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm, kịp thời các hoạt động khai thác thủy sản vi phạm pháp luật, đặc biệt là các hoạt động khai thác mang tính hủy diệt (xung điện, chất nổ), sử dụng các ngư cụ cấm khai thác. Cơ cấu lại các nghề khai thác theo hướng chọn lọc và phù hợp với sức tải của nguồn lợi.

Song song với các giải pháp tổng thể, tại các địa phương ven biển, phát huy vai trò của cộng đồng ngư dân để tổ chức lại sản xuất theo hướng phát triển các hình thức kinh tế tập thể, đồng thời gắn với trách nhiệm cộng đồng trong công tác quản lý, bảo vệ nguồn lợi, môi trường sống của các loài thủy sản ven bờ và xây dựng nông thôn mới.

Về bảo tồn nguồn lợi thủy sản, sẽ thành lập và đưa và hoạt động 16 khu bảo tồn biển và 45 khu bảo tồn vùng nước nội địa tại Việt Nam trong quy hoạch hệ thống các khu bảo tồn đã được phê duyệt. Thành lập 3 trạm cứu hộ động vật biển tại 3 vùng Bắc, Trung, Nam. Tiếp tục rà soát, bổ sung danh mục các khu bảo tồn biển, khu bảo tồn vùng nước nội địa.

Bên cạnh việc bảo tồn, bảo vệ nguồn lợi, sẽ tổ chức thả bổ sung nguồn giống một số đối tượng bản địa, loài quý hiếm, loài có giá trị kinh tế và khoa học vào một số thủy vực tự nhiên; phục hồi một số hệ sinh thái điển hình như: San hô, cỏ biển, rừng ngập mặn tại các vùng biển có điều kiện và có vị trí quan trọng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Khôi phục và bảo vệ môi trường sống của các loài thủy sản, đặc biệt là các bãi sinh sản, nơi tập trung các loài thủy sản còn con, nơi cư trú của các loài thủy sản.

 Để đạt được các mục tiêu chủ yếu trên, chương trình đã đưa ra 5 nhóm giải pháp chính:

-  Giải pháp về cơ chế chính sách: tập trung vào việc rà soát, bổ sung các văn bản quản lý nhà nước phù hợp với Luật pháp và thực tiễn; xây dựng các chính sách quản lý dựa trên cơ sở cộng đồng; hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho ngư dân; xây dựng cơ chế và sử dụng hiệu quả quỹ tái tạo nguồn lợi thủy sản

- Giải pháp tuyên truyền, nâng cao nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực với các đối tượng là ngư dân, con em ngư dân với nhiều hình thức phù hợp với điều kiện và tập quán của người dân. Đào tạo nâng cao năng lực cho hệ thống thanh tra, kiểm tra, giám sát trong công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

- Giải pháp khoa học, công nghệ và khuyến ngư: tập trung vào việc nghiên cứu hoàn thiện quy trình sản xuất giống nhân tạo một số loài có giá trị kinh tế, loài bản địa; ứng dụng công nghệ vệ tinh trong giám sát hoạt động tàu cá; gắn chip theo dõi sự di cư của một số loài như rùa biển, cá ngừ đại dương; nghiên cứu ứng dụng các nghề khai thác có chọn lọc.

- Giải pháp hợp tác quốc tế: tăng cường hợp tác về điều tra nguồn lợi; học tập, trao đổi kinh nghiệm cũng nhưu tranh thủ sự hỗ trợ về tài chính từ các tổ chức quốc tế.

- Về cơ chế tài chính: bao gồm các nguồn vốn từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn huy động khác.

Để thực hiện Chương trình, từ nay đến năm 2020 sẽ tập trung triển khai 7 dự án ưu tiên đầu tư với kinh phí dự kiến khoảng 410 tỷ đồng.

Văn Ninh