Tôm hùm nước ngọt (Procambarus clarkii) là một trong những loài tôm có vỏ cứng, có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, đã di nhập và nuôi khá phổ biến ở 20 quốc gia trên thế giới. Năm 2006, Bộ Thủy sản (cũ) nay là Bộ Nông nghiệp và PTNT đã cử doàn công tác sang Trung Quốc tham quan học tập mô hình nuôi đối tượng này. Tiếp đó, một Công ty của Trung Quốc đã sang khảo sát thực địa tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam về tiềm năng nuôi tôm hùm nước ngọt. Cuối năm 2006, tôm hùm nước ngọt đã được nhập vào Việt Nam với mục đích nuôi thử nghiệm.

Kết quả thử nghiệm bước đầu cho thấy loài tôm này có khả năng tái tạo được quần đàn.  Năm 2008, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã cho phép RIA1 thực hiện đề tài “Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật nuôi thương phẩm tôm hùm nước ngọt ở các tỉnh miền Bắc phục vụ phát triển vùng nguyên liệu xuất khẩu” và dự án “Nhập công nghệ sản xuất giống tôm hùm nước ngọt phục vụ phát triển vùng nguyên liệu xuất khẩu ở các tỉnh miền Bắc”. Tại hội thảo, đại diện RIA1 đã trình bày kết quả thực hiện hai dự án này và đánh giá tôm hùm nước ngọt đã có khả năng thích nghi nhất định với các điều kiện tự nhiên của miền Bắc và có khả năng tái tạo được quần đàn. Dự án cũng đã xây dựng được quy trình kỹ thuật sản xuất giống. Một kết quả đáng chú ý là tôm hùm không gây hại đối với lúa, cá (ngay cả cá bột) khi nuôi chung với nhau. Qua kết quả nghiên cứu, dự án cũng đã đề xuất có thể nuôi tôm hùm kết hợp với trồng lúa và trong ao đất và hình thức nuôi thích hợp là nuôi quảng canh.

            Báo cáo của các tỉnh thực hiện nuôi thử nghiệm tôm hùm nước ngọt (Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Ninh Bình) cho thấy, tôm hùm nước ngọt có thể nuôi được tại những tỉnh này, tôm không phá hoại lúa. Tuy nhiên, kết quả cũng cho thấy tỷ lệ tôm chết sau vận chuyển từ 50 - 60% và khó khăn trong khâu thu hoạch sản phẩm. Các tỉnh nuôi thử nghiệm cho rằng, để tiếp tục mở rộng nuôi thương phẩm tôm hùm nước ngọt, cần nghiên cứu hoàn thiện khép kín quy trình nuôi, cách thức quản lý, chăm sóc, công nghệ nuôi và phương pháp thu hoạch tôm thương phẩm. Nghiên cứu thử nghiệm chưa đánh giá được một cách rõ ràng về kết quả sản xuất giống và nuôi thương phẩm tôm hùm nước ngọt.

           Tại Hội thảo, đại diện Cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản (Tổng cục Thủy sản) đã báo cáo một số kết quả nghiên cứu của đề tài “Đánh giá tác động lên đa dạng sinh học ở nước và nguồn lợi thủy sản của các loài thủy sinh nhập nội”, trong đó có tôm hùm nước ngọt. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tôm hùm nước ngọt có thể sinh trưởng tốt trong điều kiện nuôi ở miền Bắc Việt Nam. Tôm không ăn lúa, thường bò đi khỏi khu vực nuôi khi gặp thời tiết mưa và hiệu quả kinh tế của nuôi tôm hùm nước ngọt không cao. Đề tài kiến nghị nên tiếp tục có đánh giá sâu hơn về loài tôm này và chỉ giới hạn ở những vùng đang nuôi, cần có nghiên cứu và quản lý, không cho phát tán sang các nơi khác.

Phát biểu góp ý về khả năng phát triển nuôi tôm hùm nước ngọt, các đại biểu thống nhất cần có những nghiên cứu thêm về đặc điểm sinh học của loài tôm này và kỹ thuật nuôi thương phẩm để đạt hiệu quả kinh tế. Hình thức nuôi thích hợp cho loài tôm này là nuôi quảng canh ở những vùng đất ngập nước nơi có nhiều cây cỏ thủy sinh, vùng ruộng trũng ở khu vực phía Bắc.

Kết luận hội thảo, đại diện lãnh đạo Tổng cục Thủy sản đã kết luận về khả năng phát triển nuôi tôm hùm nước ngọt, trong đó cần có những nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học, vòng đời của loài tôm này; tiếp tục nghiên cứu, học hỏi quy trình nuôi tôm của Trung Quốc và Mỹ để có thể áp dụng một cách hiệu quả vào điều kiện của Việt Nam. Mặt khác, cần xây dựng được mô hình nuôi tôm hùm nước ngọt có sự tham gia của các doanh nghiệp để có thể mở rộng phát triển đối tượng này trong thời gian tới.

Thanh Hương (Viện KT&QHTS)