Trong khuôn khổ Chương trình Hỗ trợ ngành Thủy sản (FSPS II) do DANIDA tài trợ, với mục tiêu tăng cường năng lực tổ chức hoạch định và thực thi các chính sách quản lý nghề cá bền vững ở cấp quốc gia và các địa phương, Dự án Hợp phần SCAFI đã phối hợp với BQL FSPS II của 8 tỉnh điểm triển khai các mô hình thí điểm về đồng quản lý tại 8 tỉnh điểm được hỗ trợ của Chương trình. Đó là các mô hình ĐQL nghề cá quy mô nhỏ tại các xã Quy Hướng, huyện Mộc Châu (Sơn La), xã Đại Bình, huyện Đầm Hà (Quảng Ninh), xã Quỳnh Lập, huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An), xã Quảng Lợi, huyện Quảng Điền (Thừa Thiên Huế), xã Nhơn Hải, tp.Quy Nhơn (Bình Định), xã Buôn Triết, huyện Lắc (Đắc Lắc), xã Búng Bình Thiên, huyện An Phú (An Giang) và xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú (Bên Tre).

Báo cáo của các tỉnh điểm trình bài tại Hội thảo cho thấy, các mô hình ĐQL nghề cá quy mô nhỏ đã hình thành và bước đầu phát huy hiệu quả, tạo được sự chia sẻ trách nhiệm, quyền hạn trong quản lý nguồn lợi tự nhiên giữa chính quyền và cộng đồng ngư dân. Các tổ chức cộng đồng với sự tham gia của chính quyền địa phương, cơ quan quản lý chuyên môn, các chi hội nghề nghiệp/chi hội nghề cá đã được thành lập và từng bước đi vào hoạt động hiệu quả trong quản lý nguồn lợi thông qua các hoạt động hội thảo, sinh hoạt cộng đồng, sắp xếp lại nghề nghiệp khai thác, chuyển đổi nghề. Mối quan hệ thông tin hai chiều giữa cộng đồng ngư dân, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu được duy trì, gắt kết chặt chẽ hơn. Bằng các hình thức tập huấn, tuyên truyền, cộng đồng ngư dân đã được nâng cao trình độ nhận thức về ĐQL, ý thức cộng đồng và trách nhiệm trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và môi trường. Với việc triển khai thí điểm mô hình ĐQL, nguồn lợi thủy sản tại một số địa bàn đã có dấu hiệu phục hồi.

            Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai, các mô hình thí điểm cũng bộc lộ một số hạn chế ảnh hưởng đến mức độ thành công của các mô hình. ĐQL nghề cá là mô hình mới. Trong khi đó, cộng đồng ngư dân tại các địa bàn triển khai hầu hết là hộ nghèo, trình độ thấp, nên nhận thức về ĐQL chưa đầy đủ và họ chưa thực sự chủ động tham gia quá trình quản lý này. Mặt khác, mặc dù ý thức được vấn đề bảo vệ nguồn lợi thủy sản, nhưng vì nhu cầu sinh kế hàng ngày, nên vẫn còn hiện tượng xâm phạm nguồn lợi trong khu vực quản lý. Các ý kiến trao đổi tại Hội thảo cũng cho rằng, việc giao quyền xử dụng mặt nước chưa rõ ràng, nhất là các địa bàn có vùng nước mở, đã làm hạn chế phần nào đến quá trình quản lý nguồn lợi của các mô hình ĐQL. Cơ sở pháp lý và hướng dẫn ĐQL chưa có nên việc triển khai mô hình còn gặp khó khăn, thiếu tính thống nhất giữa các địa phương. Mặc dù đã được bồi dưỡng kiến thức về ĐQL, nhưng năng lực và kinh nghiệm của các ban quản lý tại các mô hình vẫn còn nhiều hạn chế. Ngoài ra, kinh phí để triển khai nhân rộng các mô hình cũng là vấn đề được bàn thảo. Thời gian qua, Dự án đã hỗ trợ kinh phí để triển khai mô hình, nhưng lại thiếu nguồn tài chính duy trì hoạt động của các mô hình nên tính bền vững của các mô hình không cao, thậm chí đã có mô hình tạm dừng hoạt động.

            Tại hội thảo, các đại biểu đã tham gia góp ý cho đề cương Đề án phát triển đồng quản lý nghề cá quy mô nhỏ ở Việt Nam. Những kết quả đạt được và những bài học kinh nghiệm rút ra từ việc xây dựng các mô hình thí điểm ĐQL tại 8 tỉnh là cơ sở thực tiễn tốt cho việc triển khai nhân rộng tại các địa bàn trên cả nước. Chương trình Hỗ trợ ngành thủy sản (FSPS II) sẽ kết thúc trong năm 2012. Vì vậy, cần sớm có tổng kết đánh giá toàn diện các mô hình thí điểm đã triển khai trong khuôn khổ Chương trình FSPS II để có những giải pháp về cơ chế, chính sách và nguồn kinh phí nhằm duy trì, phát triển và nhân rộng các mô hình này góp phần phát triển bền vững nghề cá.

              LT (FICen)