Cần có cơ chế xử lý những doanh nghiệp tiêu thụ hải sản của tàu cá đánh bắt bất hợp pháp (03-11-2020)

Ngày 31/10, tại thành phố Hồ Chí Minh, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) phối hợp với Tổng cục Thủy sản tổ chức Hội nghị đánh giá 3 năm triển khai chương trình Doanh nghiệp hải sản cam kết chống khai thác IUU.
Cần có cơ chế xử lý những doanh nghiệp tiêu thụ hải sản của tàu cá đánh bắt bất hợp pháp

Tham dự Hội nghị có đại diện Lãnh đạo: Tổng cục Thủy sản, Bộ Tư lệnh Cảnh sát Biển, Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (NAFIQAD), Cục Thú y, Hội nghề Cá Việt Nam, Chi cục Thuỷ sản các tỉnh, Ban Quản lý Cảng cá các tỉnh; Phái đoàn EU tại Việt Nam, các doanh nghiệp thành viên Chương trình Doanh nghiệp hải sản cam kết chống khai thác IUU của VASEP và phóng viên báo đài đến dự và đưa tin.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ông Phùng Đức Tiến và Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, bà Nguyễn Thị Thu Sắc đã chủ trì Hội nghị.

Khắc phục thẻ vàng IUU không phải việc dễ dàng, có thể làm được trong ngày một ngày hai nhưng cộng đồng doanh nghiệp và hiệp hội vẫn quyết tâm, kiên định thực hiện, không chỉ để đáp ứng yêu cầu của Ủy ban châu Âu (EC) mà còn vì mục tiêu phát triển nghề cá Việt Nam bền vững. Đây là thông điệp được lãnh đạo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhấn mạnh tại Hội nghị đánh giá 3 năm triển khai chương trình Doanh nghiệp hải sản cam kết chống khai thác IUU do VASEP tổ chức.

Theo báo cáo của Hiệp hội VASEP cho thấy, cảnh báo thẻ vàng IUU của EC đã khiến xuất khẩu hải sản của Việt Nam sang thị trường này sụt giảm liên tục từ năm 2018 đến nay.

Cụ thể, năm 2018 kim ngạch xuất khẩu hải sản sang EU giảm 6%, năm 2019 giảm 15% và 9 tháng đầu năm 2020 giảm 13%.

Điều đáng nói thị trường EU đang từ vị trí là thị trường xuất khẩu hải sản thứ 2 của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu đạt bình quân 380-480 triệu USD/năm, hiện nay rớt xuống vị trí thứ 5, sau Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc và ASEAN.

Theo báo cáo của Hiệp hội VASEP, trong 9 tháng đầu năm 2020, xuất khẩu các mặt thủy sản chính sang thị trường EU giảm, trừ nhuyễn thể hai mảnh vỏ tăng 3% và cua ghẹ tăng 26%. Xuất khẩu sản phẩm đóng hộp tăng, trong đó, cá ngừ hộp tăng 12%, tôm biển đóng hộp tăng 25%, cá biển khác đóng hộp tăng 30%. Các mặt hàng đông lạnh nhuyễn thể hai mảnh vỏ xuất khẩu tăng tăng 59%, cua ghẹ chế biến tăng 60%, nước mắm tăng 25%.

Tại Hội nghị, Bà Nguyễn Thị Thu Sắc cho biết, ảnh hư

ởng của cảnh báo thẻ vàng IUU đã làm cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU có xu hướng giảm trong 3 năm gần đây và từ đầu năm 2020 đến nay do bị ảnh hưởng kép bởi dịch COVID-19 khiến giá trị xuất khẩu hải sản sang thị trường này trong 9 tháng qua tiếp tục giảm 13% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, thị trường EU vẫn được xem là thị trường lớn có tính định hướng và chi phối, là đối tác quan trọng của các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Vì vậy, giữ vững thị trường EU là việc quan trọng mà Hiệp hội VASEP  nói chung và cộng đồng doanh nghiệp thủy - hải sản Việt Nam nói riêng đang phải nỗ lực trong những năm qua, đặc biệt, là từ sau khi EU cảnh báo thẻ vàng IUU đối với hải sản Việt Nam.

Sau khi bị cảnh báo thẻ vàng đối với thủy sản xuất khẩu của Việt Nam, Hiệp hội VASEP với cam kết chung tay và đồng hành cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các cơ quan quản lý nhà nước trong chương trình chống khai thác IUU, trong 3 năm qua, VASEP đã chủ động triển khai chương trình "Doanh nghiệp Hải sản cam kết chống khai thác IUU" với 4 nhóm hoạt động chính: Cam kết chống khai thác IUU; đề xuất, góp ý xây dựng các văn bản pháp lý liên quan; hợp tác với các bên và quan hệ quốc tế; truyền thông.

Trong số đó có 62 nhà máy chế biến hải sản xuất khẩu cam kết "Nói không với hải sản khai thác IUU", chỉ thu mua nguyên liệu hải sản từ những tàu cá khai thác hợp pháp, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng; chỉ nhập khẩu hải sản khai thác có nguồn gốc hợp pháp, kiên quyết nói không với hải sản của tàu cá đánh bắt bất hợp pháp, khai thác không có giấy phép, không có nhật ký và không báo cáo theo quy định.

Hiệp hội chủ động tham gia đề xuất, góp ý các văn bản quy phạm pháp luật liên quan về quản lý hoạt động khai thác, chế biến và xuất khẩu thủy hải sản.

Bên cạnh đó, Hiệp hội VASEP cũng tích cực hợp tác và quan hệ quốc tế phục vụ công tác đánh giá, khắc phục thẻ vàng IUU của EU; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cho chủ tàu cá, ngư dân, doanh nghiệp về thực hiện đúng quy định của IUU trước khi ra khơi và cập bến, quy định về lao động trẻ em trong ngành khai thác hải sản của Tổ chức Lao động Quốc tế.

Tuy nhiên, Chương trình vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định như chưa có nhiều hoạt động trực tiếp hỗ trợ hoặc tác động hưởng đến ngư dân. Việc phối hợp với các cảng cá và Chi cục thủy sản địa phương vốn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng hải sản chưa được chặt chẽ, thương xuyên.

Việc hỗ trợ, giải quyết vấn đề về hồ sơ, công tác chứng nhận, khó khăn về nguyên liệu cho các doanh nghiệp tham gia chương trình cam kết chống khai thác IUU chưa kịp thời. Trong khi đó, cơ chế thúc đẩy, giám sát việc "cam kết tuân thủ" của các doanh nghiệp trong chương trình còn chưa nhiều.

Cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng xuất khẩu thủy hải sản vào EU sẽ bứt phá sau khi EVFTA có hiệu lực và đó cũng là động lực để doanh nghiệp, hiệp hội nỗ lực khắc phục thẻ vàng IUU. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng "điểm nghẽn" hiện nay chính là ý thức tuân thủ của ngư dân, người trực tiếp khai thác hải sản chưa cao.

Tại Hội nghị Ông Nguyễn Quang Hùng,  Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản cho rằng, với sự nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Thủy sản, cộng đồng doanh nghiệp VASEP...việc khắc phục thẻ vàng IUU đã có chuyển biến tích cực.

Cả nước hiện có khoảng 82% số tàu đánh bắt hải sản được gắn thiết bị giám sát hành trình, việc truy xuất nguồn gốc hải sản cũng được cải thiện, hành lang pháp lý từng bước hoàn thiện. Tuy nhiên, khó khăn nhất trong việc khắc phục thẻ vàng chính là quản lý hoạt động của thiết bị giám sát hành trình và ghi chép nhật ký khai thác.

Tại Hội nghị các đại biểu cho rằng, để giải quyết vấn đề trên, các doanh nghiệp thu mua hải sản cần kiên quyết, đoàn kết trong việc giám sát tuân thủ đối với tàu cá; tránh tình trạng tàu cá vi phạm không bán được cho doanh nghiệp này thì có doanh  nghiệp khác đến mua, tạo điều kiện để ngư dân vi phạm. Cần có cơ chế xử lý những doanh nghiệp thông đồng để tiêu thụ sản phẩm của tàu cá vi phạm IUU.

Song song đó, doanh nghiệp cần tập trung vận động, nói rõ lợi ích kinh tế của việc chấp hành khai thác IUU đối với tàu thuyền đối tác, để ngư dân hiểu nếu tuân thủ tốt, khắc phục được thẻ vàng, doanh nghiệp xuất khẩu đi EU được nhiều thì sẽ thu mua nhiều hơn với giá tốt hơn. Ngược lại, nếu tiếp tục vi phạm và bị rút thẻ đỏ thì giá hải sản sẽ rất thấp, thậm chí không có nơi tiêu thụ, ngư dân sẽ là người chịu thiệt hại đầu tiên, các đại biểu cảnh báo.

Đánh giá về việc thực hiện chống khai thác IUU, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến cho rằng, thực hiện chống khai thác IUU, Việt Nam đã củng cố cơ sở pháp lý, như: ban hành Luật Thuỷ sản 2017, 2 nghị định, 8 thông tư. Như vậy, môi trường pháp lý cho ngành Thuỷ sản cơ bản được hoàn thành. Các văn bản pháp lý này sẽ có tham vấn của châu Âu.

Bên cạnh đó, thực hiện IUU, còn có Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, Văn bản 81 của Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng chỉ đạo tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện hiệu quả công tác phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định vấn đề này. Theo đó, tất cả các ngành, các cấp đều phải vào cuộc thực hiện.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, Chiến lược phát triển thuỷ sản giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2045 đang được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoàn tất để trình Chính phủ. Trước mắt, Việt Nam sẽ giảm cường lực, sản lượng khai thác, nhưng tăng cường nuôi biển. Đề án nuôi biển đến 2030 cũng đang được hoàn tất để trình Chính phủ để tận dụng bờ biển dài tại 28 tỉnh, thành phố trong cả nước.

Khẳng định qua đợt thanh tra của EU, họ cho rằng, nếu còn tàu cá vi phạm không bao giờ được gỡ "thẻ vàng", Thứ trưởng Phùng Đức Tiến yêu cầu ngư dân, các doanh nghiệp, các hiệp hội và các cơ quan chức năng phải tuân thủ, chung sức, đồng lòng thực hiện tốt để quyết tâm gỡ "thẻ vàng" IUU trong thời gian sớm nhất.

Theo đó, Việt Nam cần phải tăng cường tuyên truyền và phổ biến cho ngư dân biết về hậu quả của hành vi đánh bắt thủy sản trái phép để ngư dân không vi phạm. Bên cạnh đó, phải có chế tài mạnh hơn đối với các hoạt động vi phạm, thậm chí là áp dụng các biện pháp hình sự đối với những người vi phạm để bảo đảm không còn hoạt động đánh bắt trái phép.

Văn Thọ

Ý kiến bạn đọc

Tin khác